Қонаевта құқықтық мәдениет қалыптасқан ба?
Қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздік ең алдымен азаматтардың құқықтық мәдениетіне байланысты. Бүгінде Қонаев қаласында «Заң мен тәртіп» акциясы аясында құқық бұзушылықтардың алдын алу, тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыру және жастар тәрбиесіне ерекше көңіл бөлінуде. Осы бағыттағы жұмыстар туралы Қонаев қалалық полиция басқармасы қоғамдық қауіпсіздік бөлімі бастығының орынбасары, полиция капитаны Елдос Қуатович Ақылбеков айтып берді.
— Елдос Қуатович, «Заң мен тәртіп» акциясы аясында Қонаевта қандай нақты іс-шаралар ұйымдастырылды?
«Заң мен тәртіп» акциясы аясында Қонаев қаласында қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және құқық бұзушылықтардың алдын алу бағытында бірқатар нақты іс-шаралар ұйымдастырылды.
Атап айтқанда, қала аумағында жедел-профилактикалық рейдтер жүргізіліп, қоғамдық орындарда, ойын-сауық мекемелерінде және халық көп шоғырланатын аймақтарда құқықтық тәртіпті сақтау бойынша тексерулер күшейтілді. Нәтижесінде әкімшілік құқық бұзушылықтар анықталып, заң аясында тиісті шаралар қабылданды.
Сонымен қатар, отбасылық-тұрмыстық қатынастар саласында профилактикалық жұмыстар жандандырылады. Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу мақсатында есепте тұрған тұлғалармен жеке профилактикалық әңгімелер жүргізіліп, қорғаныс нұсқамаларының сақталуы бақылауға алынды.
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу мақсатында «Түнгі қаладағы балалар» және «Жасөспірім» жедел іс-шаралары ұйымдастырылды. Бұл ретте ойын-сауық орындарында, компьютерлік клубтарда және көшелерде түнгі уақытта жүрген жасөспірімдер анықталып, олардың заңды өкілдерімен түсіндіру жұмыстары жүргізілді.
Жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытында жол-көлік құқық бұзушылықтарының алдын алу шаралары күшейтіліп, мас күйінде көлік басқару, жылдамдықты асыру және басқа да өрескел бұзушылықтарды анықтау бойынша рейдтер өткізілді.
Бұдан бөлек, халықпен кері байланысты нығайту мақсатында учаскелік полиция инспекторлары тұрғындармен кездесулер өткізіп, құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Азаматтардың өтініштері мен ұсыныстары тыңдалып, проблемалық мәселелерді шешу бойынша нақты шаралар қабылданды.
Сондай-ақ, акция аясында бейнебақылау жүйелерінің тиімділігін арттыру, қоғамдық тәртіпті сақтау бойынша қосымша патрульдік жасақтарды тарту және құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған ақпараттық-насихат жұмыстары ұйымдастырылды.
«Заң мен тәртіп» акциясы шеңберінде өткізілген іс-шаралар қоғамдық қауіпсіздікті нығайтуға, құқық бұзушылықтардың алдын алуға және азаматтардың құқықтық мәдениетін арттыруға оң әсерін тигізді.
— Құқықтық түсіндіру жұмыстары тұрғындарға қаншалықты көмегін тигізеді?
Құқықтық түсіндіру жұмыстары тұрғындарға елеулі дәрежеде оң әсерін тигізеді және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды құралдарының бірі болып табылады.
Біріншіден, мұндай жұмыстар азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыруға мүмкіндік береді. Тұрғындар өз құқықтары мен міндеттерін, заң талаптарын жақсы түсіне бастайды, бұл өз кезегінде құқық бұзушылықтардың алдын алуға ықпал етеді.
Екіншіден, құқықтық түсіндіру құқық бұзушылықтардың алдын алуда тиімді құрал болып табылады. Заң талаптарын білетін азаматтар заңсыз әрекеттерден аулақ болып, жауапкершілікті тереңірек сезінеді.
Үшіншіден, бұл жұмыстар полиция мен халық арасындағы сенімді нығайтады. Ашық диалог, түсіндіру кездесулері, жеке қабылдаулар арқылы тұрғындар құқық қорғау органдарына деген көзқарасын жақсартады және қажет болған жағдайда жүгінуге дайын болады.
Төртіншіден, құқықтық түсіндіру әлеуметтік шиеленістердің алдын алуға көмектеседі. Даулы жағдайларды заң аясында шешу жолдарын түсіндіру арқылы жанжалдардың ушығуына жол берілмейді.
Сонымен қатар, мұндай жұмыстардың тиімділігі оны жүйелі, қолжетімді және түсінікті форматта жүргізуге байланысты. Тек формалды емес, нақты мысалдармен, заманауи тәсілдермен (әлеуметтік желілер, кездесулер, тренингтер) ұйымдастырылған түсіндіру жұмыстары анағұрлым нәтижелі болады.Қорытындылай келе, құқықтық түсіндіру жұмыстары тұрғындардың құқықтық мәдениетін қалыптастырып, құқық бұзушылықтардың алдын алуға, сондай-ақ қоғамдағы заң мен тәртіпті нығайтуға тікелей ықпалын тигізеді.
— Мектептер мен колледждерде құқықтық тәрбие қалай жүргізіледі?
— Білім беру ұйымдарында құқықтық тәрбие жүйелі түрде жүргізіледі. Оқушылар мен студенттерге құқық негіздері бойынша дәрістер, ашық сабақтар, пікірталастар ұйымдастырылады.
Сонымен қатар, ювеналдық полиция қызметкерлері мен учаскелік инспекторлар оқу орындарына барып, кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу бойынша түсіндіру жұмыстарын өткізеді. «Жасөспірім», «Түнгі қаладағы балалар» секілді акциялар аясында да профилактикалық шаралар тұрақты түрде ұйымдастырылады.
— Жастар заңдарды қаншалықты біледі және оларды сақтауға жауапкершілікпен қарай ма?
Қонаев қаласында жастардың құқықтық сауаттылығын арттыру бағытында жүргізіліп жатқан жұмыстардың нәтижесінде олардың заң талаптарын білу деңгейі біртіндеп артып келеді. Білім беру ұйымдарында өткізілетін құқықтық тәрбие сағаттары, түсіндіру кездесулері мен профилактикалық іс-шаралар жастардың құқықтары мен міндеттері туралы түсінігін қалыптастыруға оң ықпал етуде. Жалпы алғанда, жастардың басым бөлігі негізгі заң талаптарын, қоғамдық тәртіп нормаларын, сондай-ақ әкімшілік және қылмыстық жауапкершіліктің мәнін жеткілікті деңгейде түсінеді.
Сонымен қатар құқықтық мәдениеттің қалыптасу деңгейі барлық жастар арасында бірдей деуге келмейді. Жекелеген жағдайда құқықтық білімнің жеткіліксіздігі, интернет кеңістігіндегі теріс контенттің ықпалы мен құрдастар ортасының әсері заң талаптарын сақтамауға себеп болуы мүмкін.
Әсіресе құқық бұзушылыққа бейім топтар арасында жауапкершілік деңгейінің төмендігі байқалады. Көбіне ұсақ бұзақылық, қоғамдық тәртіпті бұзу немесе интернет арқылы жасалатын құқық бұзушылықтар осындай жағдайлардың көрінісі ретінде кездеседі.
Дегенмен жүргізіліп жатқан профилактикалық және тәрбиелік жұмыстардың нәтижесінде жастар арасында заңға деген құрмет артып, құқық бұзушылықтарға төзбеушілік көзқарас қалыптасып келеді. Жалпы, Қонаев қаласында жастардың құқықтық сауаттылығы мен заң талаптарына деген жауапкершілігі біртіндеп нығайып келеді. Алайда құқықтық мәдениетті одан әрі арттыру үшін жүйелі профилактикалық және түсіндіру жұмыстарын тұрақты түрде жалғастыру қажет.
— Құқық бұзушылықтың алдын алуда қандай әдістер тиімді деп есептейсіз?
Құқық бұзушылықтардың алдын алу – кешенді тәсілді талап ететін маңызды бағыт. Тәжірибе көрсеткендей, төмендегі әдістер неғұрлым тиімді деп есептеледі.
Ерте профилактика және тәуекел топтарымен нысаналы жұмыс. Құқық бұзушылыққа бейім тұлғаларды дер кезінде анықтап, олармен жеке профилактикалық әңгімелер жүргізу, әлеуметтік-психологиялық қолдау көрсету, жұмыспен қамтуға жәрдемдесу – құқық бұзушылықтың алдын алудың ең нәтижелі жолдарының бірі.
Учаскелік полиция инспекторлары институтын күшейту. Халықпен тұрақты байланыс, аула аралау, тұрғындардың проблемаларын жедел шешу сенімді арттырып, құқық бұзушылықтардың алдын алуға мүмкіндік береді.
Бейнебақылау және цифрлық технологияларды кеңінен пайдалану. Қоғамдық орындарда камералар орнату, бейнеаналитика жүйелерін енгізу құқық бұзушылықтарды жедел анықтауға және тежеуге ықпал етеді.
Патрульдік қызметті тиімді ұйымдастыру. Қылмыстық ахуалы күрделі учаскелерде, түнгі уақытта және адам көп жиналатын орындарда патрульдеу тығыздығын арттыру құқық бұзушылықтардың санын азайтады.
Құқықтық түсіндіру және құқықтық мәдениетті арттыру. Халыққа заң талаптарын түсіндіру, мектептер мен колледждерде құқықтық тәрбие беру – ұзақ мерзімді тиімді нәтиже береді.
Қоғамды тарту және серіктестік. Еріктілерді, үкіметтік емес ұйымдарды, жергілікті қоғамдастықтарды қоғамдық тәртіпті сақтауға тарту профилактиканың тиімділігін арттырады.Әлеуметтік мәселелерді шешу. Жұмыссыздық, тұрмыстық қиындықтар, отбасылық жанжалдар сияқты факторларды азайту құқық бұзушылық деңгейіне тікелей әсер етеді. Сонымен қатар, жедел әрекет ету сапасын арттыру, қызметкерлердің кәсібилігін күшейту және материалдық-техникалық базаны жақсарту да маңызды. Құқық бұзушылықтардың алдын алу тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның бірлескен жұмысы арқылы тиімді жүзеге асады. Кешенді және жүйелі тәсіл ғана тұрақты нәтижеге жеткізеді.
— Акция барысында өткізілген нақты іс-шаралардың әсері қандай болды?
«Заң мен тәртіп» акциясы аясында жүргізілген профилактикалық жұмыстар шеңберінде бірқатар нақты іс-шаралар ұйымдастырылды.
Атап айтқанда, қала аумағында жедел-профилактикалық рейдтік іс-шаралар өткізілді. Бұл шаралар барысында қоғамдық орындар, сауда орталықтары, ойын-сауық мекемелері және түнгі уақытта жүретін жастар шоғырланатын жерлер тексерілді. Нәтижесінде әкімшілік құқық бұзушылықтардың бірқатары анықталып, тиісті шаралар қабылданды.
Сонымен қатар, тұрғындармен кездесулер мен түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Учаскелік полиция инспекторлары азаматтарға құқықтық тәртіпті сақтау, тұрмыстық құқық бұзушылықтардың алдын алу және жауапкершілік туралы түсіндірме берді. Жеке профилактика аясында есепте тұрған тұлғалармен әңгімелесу жұмыстары ұйымдастырылып, олардың мінез-құлқын бақылау күшейтілді және профилактикалық есеп талаптарының сақталуы тексерілді. Осы іс-шаралардың әсері ретінде:
-құқық бұзушылықтар туралы азаматтардың хабардарлығы артты;
-профилактикалық есептегі тұлғалар тарапынан тәртіп бұзушылықтар төмендеді;
-тұрғындар мен полиция арасындағы кері байланыс күшейді;
-қоғамдық орындардағы құқықтық тәртіп деңгейі жақсарды.
Акция аясында өткізілген нақты іс-шаралар қоғамдық қауіпсіздікті нығайтуға, құқық бұзушылықтардың алдын алуға және тұрғындардың құқықтық мәдениетін арттыруға оң ықпалын тигізеді.
— Тұрғындардың заңға деген көзқарасында өзгеріс байқала ма?
Соңғы уақытта тұрғындардың заңға деген көзқарасында бірқатар оң өзгерістер байқалуда.
Азаматтардың құқықтық сауаттылығы артып келеді. Халық заң талаптарын бұрынғыға қарағанда жақсырақ түсініп, өз құқықтары мен міндеттерін білуге көбірек мән беруде. Бұл құқықтық түсіндіру жұмыстарының, профилактикалық кездесулердің және ақпараттық науқандардың нәтижесі болып табылады.
Қоғамда заң бұзушылықтарға төзбеушілік көзқарас қалыптасып келеді. Тұрғындар қоғамдық тәртіпті бұзатын жағдайларға бейжай қарамай, полицияға хабарлау немесе тиісті органдарға жүгіну тәжірибесі жиілеп отыр.
Полиция мен халық арасындағы өзара сенім деңгейі біртіндеп артуда. Әсіресе учаскелік инспекторлармен тұрақты байланыс орнату, ашық кездесулер өткізу тұрғындардың құқық қорғау органдарына деген көзқарасын жақсартуда.
Сонымен қатар, цифрлық мүмкіндіктердің дамуы да әсер етуде. Азаматтар әлеуметтік желілер мен жедел байланыс құралдары арқылы құқықтық ақпаратты тез алып, құқық бұзушылықтарды жедел хабарлауға бейімделіп келеді. Алайда кейбір бағыттарда әлі де мәселелер сақталады. Кей тұрғындарда құқық қорғау органдарына жүгінуге сақтықпен қарау немесе бюрократиялық үрдістерге сенімсіздік таныту жағдайлары кездеседі.
Жалпы алғанда тұрғындардың заңға деген көзқарасында оң динамика бар. Бұл үрдісті одан әрі нығайту үшін құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүйелі түрде жалғастыру, ашықтықты арттыру және халықпен кері байланысты күшейту қажететеді.
— Құқықтық мәдениетті арттыру үшін тағы қандай шаралар жоспарлануда?
Құқықтық мәдениетті арттыру мақсатында алдағы кезеңге бірқатар кешенді шаралар жоспарлануда.
Халықпен жүйелі құқықтық түсіндіру жұмыстарын кеңейту көзделіп отыр. Атап айтқанда, тұрғындармен кездесулерді жиі өткізу, ашық қабылдаулар ұйымдастыру және құқықтық тақырыптағы ақпараттық науқандарды күшейту жоспарлануда.
Білім беру ұйымдарымен өзара іс-қимылды нығайту қарастырылуда. Мектептер мен колледждерде құқықтық дәрістер, интерактивті сабақтар, пікірталас алаңдары мен құқық қорғау органдары өкілдерінің қатысуымен кездесулер тұрақты түрде өткізілетін болады.
Цифрлық платформаларды пайдалану кеңейтіледі. Әлеуметтік желілер мен ресми интернет-ресурстар арқылы құқықтық ақпаратты түсінікті форматта тарату, онлайн кеңестер беру және жедел кері байланыс жүйесін дамыту жоспарлануда. Қоғамдық серіктестікті дамыту көзделіп отыр. Еріктілер, жастар ұйымдары, үкіметтік емес ұйымдар мен жергілікті қауымдастықтарды құқықтық мәдениетті арттыру ісіне тарту күшейтіледі.
Профилактикалық акциялар мен жедел алдын алу іс-шараларының саны арттырылады. Бұл шаралар азаматтардың құқықтық жауапкершілігін арттыруға және құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталады.
Учаскелік полиция инспекторларының рөлі күшейтіледі. Олар халықпен тұрақты байланыс орнатып, әрбір аумақта құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүйелі жүргізетін болады. Құқықтық мәдениетті арттыруға бағытталған жоспарланған шаралар кешенді сипатқа ие және олар азаматтардың заңға құрметпен қарауын қалыптастыруға, құқық бұзушылықтардың алдын алуға және қоғамдағы заң үстемдігін нығайтуға бағытталып отыр.
—«Заң мен тәртіп» акциясы шынайы нәтиже беріп жатыр ма, әлде формалды сипатта ма?
«Заң мен тәртіп» акциясының нәтижелілігіне баға беру кезінде оның екі қыры қатар байқалады: нақты практикалық әсері бар және кей жерлерде формалды сипат алу тәуекелі де кездеседі.
Бір жағынан, акция шынайы нәтижелер беріп отыр. Атап айтқанда, профилактикалық рейдтердің күшеюі, қоғамдық орындардағы құқық бұзушылықтардың анықталуы, түнгі уақытта бақылаудың артуы және тұрғындармен түсіндіру жұмыстарының жүргізілуі қоғамдық қауіпсіздік деңгейіне оң әсерін тигізуде. Сондай-ақ азаматтардың құқықтық сауаттылығы артып, полицияға жүгіну және кері байланыс орнату белсенділігі күшейген.
Екінші жағынан, кейбір жағдайларда акцияның тиімділігі формалды сипатқа ауысу қаупі бар. Бұл, негізінен, іс-шаралардың тек жоспарлы есеп үшін өткізілуі, профилактикалық жұмыстың терең емес, бір реттік сипатта қалуы немесе нақты нәтижеге емес, статистикалық көрсеткішке басымдық берілуімен байланысты болуы мүмкін.
Осыған байланысты, акцияның тиімділігін арттыру үшін келесі бағыттар маңызды:
-іс-шаралардың нәтижесіне тұрақты мониторинг жүргізу;
-формалды емес, нақты проблемаларды шешуге бағыттау;
-учаскелік полиция мен қоғам арасындағы кері байланысты күшейту;
-әрбір профилактикалық шараның нақты әсерін бағалау.
«Заң мен тәртіп» акциясы жалпы алғанда нақты нәтижелер беріп отыр, алайда оның толық тиімділігіне қол жеткізу үшін оны формализмнен арылтып, практикалық нәтижеге бағытталған тұрақты жүйе ретінде дамыту қажеттілігін туғызып отыр.
Шолпан АРАЛҚЫЗЫ