Романдағы жаңбыр, жел немесе тыныш кеш кейде оқиғаның көңіл күйін өзгертіп жібереді. Табиғат суреті кейіпкердің ішкі сезімін ашуы, алдағы оқиғаға ишара жасауы немесе уақыттың өтуін білдіруі мүмкін. Сондықтан оны аттап өту мәтіннің бір қабатын жоғалтады.
Оқырман табиғат суреттелген тұсты белгілеп, одан кейін кейіпкердің әрекеті өзгерді ме деп қарай алады. Бірақ әр бұлтты қайғының белгісі деп түсіндіру де артық. Автордың нақты сөзін, оқиға жағдайын және шығарманың жалпы ырғағын салыстыру керек.
Қонаевта Іле өзені мен Қапшағай су қоймасының көрінісін білетін оқырман су туралы әдеби суретті өз тәжірибесімен салыстыруы мүмкін. Дегенмен жеке әсер автордың ойын дәлелдейтін жалғыз өлшем емес. Бір мәтінді бірнеше қырынан оқу қызықты.
Бір шығарманың басындағы және соңындағы табиғат суретін салыстыру қызықты нәтиже береді. Көрініс өзгерсе, оның кейіпкер тағдырымен байланысын мәтіннен іздеуге болады.
Көркем шығармада табиғат кейде үнсіз кейіпкерге айналады. Оның рөлін байқау оқырманның сөзге назарын күшейтеді. Әдеби талдау тек оқиғаны айтып беру емес, автордың оны қалай жеткізгенін түсінуге ұмтылу.