Құрылтай сайлауы жақындаған сайын саяси науқанның сипаты да өзгеріп келеді. Егер алғашқы кезеңде партиялар өз бағдарламаларының негізгі бағыттарын таныстырумен шектелсе, бүгінде қоғамды толғандыратын нақты мәселелерді көтеріп, оларды шешудің жолдарын ұсынуға көбірек көңіл бөлуде. Соңғы күндері сайлауалды кездесулер теледебаттардан гөрі өндіріс орындарында, әлеуметтік мекемелерде және мемлекеттік ұйымдарда жиі өтіп жатыр. Себебі халықтың күнделікті өміріне қатысты мәселелер дәл осындай алаңдарда айқын көрінеді.
Кезекті үгіт-насихат күні де осы үрдісті көрсетті. Партиялар өндірісті дамыту, мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру, әлеуметтік қолдау, ауылдың болашағы, қоршаған ортаны қорғау және кәсіпкерлікті қолдау сияқты бағыттар бойынша өз ұстанымдарын таныстырды. Әрқайсысы қоғам сұранысына өзінше жауап беруге тырысқанымен, барлығының мақсаты – сайлаушыларға нақты нәтижеге бағытталған ұсыныстар ұсыну.
Қарағанды облысында «Әділет» партиясының өкілдері Айбек Дадабайдың жетекшілігімен «Qarmet» акционерлік қоғамының еңбек ұжымымен кездесті. Әңгіме барысында өндіріс орындарын жаңғырту, еңбек қауіпсіздігін күшейту және өнеркәсіп саласына қажетті мамандар даярлау мәселелері қозғалды. Партия өкілдерінің айтуынша, өндірістің тұрақты дамуы жаңа технологияларды енгізумен қатар, жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де тікелей байланысты.
Индустриялық өңірлер үшін мұндай мәселелердің маңызы ерекше. Заманауи жабдықтардың енгізілуі өндіріс өнімділігін арттырып қана қоймай, еңбек жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге техникалық мамандардың тапшылығын азайту үшін кәсіптік білім беру жүйесін жетілдіру де өзекті міндеттердің бірі ретінде қарастырылуда.
Қазақстан Халық партиясы бұл күні цифрландыру мәселесіне назар аударды. Батыс Қазақстан облысында партия өкілдері «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының филиалында болып, мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттыру, электрондық сервистерді жетілдіру және цифрлық технологияларды кеңінен енгізу жөнінде пікір алмасты.
Соңғы жылдары мемлекеттік қызметтердің басым бөлігі электрондық форматқа көшкенімен, бұл бағыттағы жұмыс әлі де жалғасуда. Әсіресе ауыл тұрғындары үшін интернет сапасы, цифрлық сауаттылық және онлайн қызметтердің тұрақты жұмыс істеуі маңызды. Сондықтан цифрландыру тек жаңа бағдарламалар енгізумен шектелмей, халыққа қолайлы әрі түсінікті қызмет көрсету жүйесін қалыптастыруды талап етеді.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партия әлеуметтік мәселелерге басымдық беруді жалғастыруда. Партия атынан кандидат Нұрия Балтабайқызы Жезқазған қаласындағы мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған «Ұлытау Мейірімі» орталығында және қарттар үйінде болды. Кездесулер барысында әлеуметтік қызметтердің сапасы, азаматтарға көрсетілетін қолдау көлемі және өмір сүру жағдайын жақсарту мәселелері сөз болды.
Қоғамдағы әлеуметтік әлсіз топтарды қолдау мемлекет саясатының маңызды бағыты болып қала береді. Қарт адамдардың, ерекше қажеттілігі бар азаматтардың және олардың отбасыларының мәселесін шешуде тек қаржылай көмек емес, сапалы медициналық қызмет, қолжетімді орта және әлеуметтік бейімдеу шараларының да маңызы зор.
«Ауыл» партиясы бұл жолы да ауылдық аумақтарды дамыту мәселесін негізгі назарда ұстады. Қостанай қаласында партия төрағасы Қайрат Айтуғанов пен депутаттыққа кандидаттар «Қазпошта» АҚ филиалының қызметкерлерімен кездесіп, ауыл инфрақұрылымын жаңарту, жаңа жұмыс орындарын ашу және жергілікті өзін-өзі басқаруды жетілдіру жөніндегі ұсыныстарын таныстырды.
Ауылдың дамуы бүгінде тек ауыл шаруашылығымен ғана шектелмейді. Жолдың сапасы, байланыс жүйесі, интернеттің қолжетімділігі, денсаулық сақтау мен білім беру қызметтері де тұрғындардың өмір сапасына тікелей әсер етеді. Сондықтан өңірлерді дамыту мәселесі кешенді көзқарасты қажет етеді.
Экологиялық бағыттағы жұмысын жалғастырып келе жатқан «Байтақ» партиясы Талғардағы Алматы мемлекеттік табиғи қорығының қызметкерлерімен кездесті. Әңгіме барысында ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды сақтау, сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктерді қорғау, сондай-ақ табиғатты тиімді пайдалану мәселелері талқыланды.
Қазіргі таңда экология қоғам үшін маңызды тақырыптардың біріне айналып отыр. Ауаның ластануы, су көздерінің жағдайы, өндірістік қалдықтар мен жасыл аймақтардың қысқаруы халықтың денсаулығына және өңірлердің экологиялық қауіпсіздігіне әсер етеді. Сондықтан табиғатты қорғау мәселесі көптеген саяси бағдарламалардың құрамдас бөлігіне айналып келеді.
Осы күні экологиялық саясатқа қатысты партиялар арасында пікір айырмашылығы да байқалды. Қазақстан Халық партиясы Жалпыұлттық социал-демократиялық партияның экологиялық талаптарды бұзған кәсіпорындардың қызметін уақытша тоқтату жөніндегі ұсынысына сын айтты. Партия өкілдерінің пікірінше, мұндай шешім өндіріс көлемінің қысқаруына, жұмыс орындарының азаюына және еңбеккерлердің табысына кері әсер етуі мүмкін.
Оның орнына кәсіпорындарды мемлекеттік қолдау арқылы жаңғыртып, жаңа экологиялық технологияларды кезең-кезеңімен енгізу ұсынылды. Бұл тәсіл бір жағынан қоршаған ортаны қорғауға мүмкіндік берсе, екінші жағынан өндірістің тұрақты жұмысын сақтап қалуға жағдай жасайды деген пікір айтылды.
Экономикалық мәселелер де назардан тыс қалған жоқ. Ақтөбе қаласында «Ақ жол» партиясы жас кәсіпкерлердің, IT саласы мамандарының және қаржы ұйымдары өкілдерінің қатысуымен бизнес-форум ұйымдастырды. Форум барысында шағын және орта бизнесті қолдау, инвестициялық ахуалды жақсарту және кәсіпкерлікті дамыту бағытындағы ұсыныстар жарияланды.
Қазіргі таңда жаңа кәсіп ашуға ниетті азаматтар үшін қаржыландыруға қол жеткізу, әкімшілік рәсімдерді жеңілдету және салық жүйесінің тұрақтылығы маңызды болып отыр. Сондықтан кәсіпкерлікке қолайлы жағдай қалыптастыру мәселесі көптеген партиялардың бағдарламасында көрініс тапқан.
Алайда бұл ұсыныстардың кейбіріне Respublica партиясы өз көзқарасын білдірді. Павлодар облысындағы «Қызылжар-Құс KZ» кәсіпорнында өткен кездесуде партия кандидаты Махамбет Хасенов әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасын мемлекеттік реттеуден толық босату мәселесіне сақтықпен қарау қажеттігін айтты. Оның пікірінше, алдымен ішкі өндірісті күшейтіп, халықтың табысын арттыру маңызды.
Бағаны реттеу мәселесі қоғам үшін әрдайым өзекті. Бір жағынан тұтынушылар азық-түлік бағасының қолжетімді болғанын қалайды. Екінші жағынан өндірушілер өндіріс шығындарының артып жатқанын алға тартады. Сондықтан бұл мәселеде тұтынушы мен кәсіпкердің мүддесін тең ұстайтын тиімді шешім қажет.
Өз кезегінде «Ақ жол» партиясының өкілі Юрий Ли партия бағдарламасындағы салық салуға қатысты бастамаларды түсіндіріп, ұсынылған өзгерістердің кәсіпкерлікті дамытуға және экономикалық белсенділікті арттыруға бағытталғанын айтты.
Саяси сарапшылардың пікірінше, дәл қазіргі кезеңде «Ақ жол» мен Respublica партиялары арасындағы пікірталас жиі байқалады. Себебі екі партия да негізінен кәсіпкерлерге, экономикалық белсенді азаматтарға және қалалық сайлаушыларға арқа сүйейді. Осыған байланысты олардың бағдарламаларындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар жиі салыстырылып келеді.
Жалпы алғанда, өткен күнгі сайлауалды іс-шаралар партиялардың әртүрлі мәселелерге назар аударып отырғанын көрсетті. Бірі өндірісті жаңғыртуды маңызды санаса, енді бірі әлеуметтік қорғауды күшейтуді, ауылды дамытуды немесе экологиялық қауіпсіздікті басты орынға қояды. Экономиканы дамыту мен кәсіпкерлікті қолдау да негізгі тақырыптардың қатарынан түскен жоқ.
Сонымен қатар бүгінгі сайлаушы тек уәдені ғана емес, оның қалай жүзеге асатынын білгісі келеді. Қандай бастама ұсынылса да, оны қаржыландыру тетігі, заңнамалық негізі және нақты нәтижесі туралы сұрақтар алдыңғы қатарға шықты. Сондықтан партиялар өз бағдарламаларын жан-жақты түсіндіруге және әр ұсыныстың тиімділігін дәлелдеуге мәжбүр.
Сайлау күні жақындаған сайын бағдарламалар арасындағы бәсеке де күшейе түсетіні анық. Ендігі кезеңде саяси күштердің басты міндеті – қоғам сеніміне ие болу үшін нақты жоспар ұсынып қана қоймай, оны жүзеге асырудың тиімді жолдарын көрсете білу. Өйткені бүгінгі таңда азаматтар ұраннан гөрі нақты нәтиже беретін бастамаларды күтеді.