Кітап оқып отырып таныс емес сөзге кездескенде екі түрлі әдет байқалады. Біреу сол сәтте сөздікті ашады, екіншісі сөйлемнің жалпы мағынасына қарап өте шығады. Екі тәсілдің де орны бар. Әр сөзге тоқтай беру оқудың ырғағын бұзуы мүмкін, ал маңызды ұғымды түсінбей кету бүкіл тарауды қате қабылдауға әкеледі. Сондықтан сөздің мәтіндегі рөлін бағалау қажет.
Алдымен оның алдындағы және кейінгі сөйлемді оқып көрген жөн. Автор сөздің мағынасын әрекет, сипаттама немесе қарсы қою арқылы ашуы мүмкін. Егер ұғым шығарманың негізгі ойына әсер етсе, сенімді сөздіктен нақтылаған дұрыс. Әсіресе тарихи атау, ғылыми термин немесе жергілікті сөзге қатысты өз болжамымыз жеткіліксіз болуы ықтимал.
Қонаевтағы жас оқырман шағын сөз дәптерін жүргізе алады. Бірақ оны түсініксіз сөздің ұзын тізіміне айналдырмау керек. Әр кітаптан шын мәнінде қызықтырған бірнеше сөзді таңдап, өз сөйлемінде қолдану есте сақтауға көмектеседі. Қазақ тіліндегі сөздің мағынасы контекске қарай өзгеретінін де ескерген жөн. Бір ғана аударма барлық жерде дәл келе бермейді.
Белгісіз сөз – оқуды тоқтататын қабырға емес, жаңа мағынаға апаратын белгі. Оны қай кезде зерттеу, қай кезде мәтіннің ағысын жалғастыру керегін үйренген адам кітаппен еркінірек жұмыс істейді. Бұл да оқу мәдениетінің бір қыры.