Тұрмыстық зорлық-зомбылық көбіне жабық есіктің ар жағында қалады. Жәбірленуші қорқады, туыстары «балалар үшін шыда» деуі мүмкін, ал көршілер бөтен отбасының ісіне араласуды орынсыз санайды. Бірақ үнсіздік күш көрсеткен адамның әрекетін тоқтатпайды, керісінше оның қайталануына жағдай жасайды. Біздің негізгі ұстанымымыз айқын: ұрып-соғу, қорқыту, кемсіту, мәжбүрлеу және адамның еркіндігін шектеу – жай ғана отбасылық жанжал емес.
Зорлық тек дене жарақатымен өлшенбейді. Адамның телефонын үнемі тексеру, туыстарымен араласуына тыйым салу, үйден шығармау, табысын тартып алу, құжаттарын жасыру, балаларымен қорқыту немесе әр қадамын бақылау да психологиялық және экономикалық қысымның белгісі болуы мүмкін. Негізгі өлшем – бір адамның екіншісін қорқынышта ұстап, өз бетімен шешім қабылдауына кедергі келтіруі.
Егер қауіп дәл қазір төніп тұрса, бірінші міндет дауды дәлелдеу емес, адамның өмірі мен денсаулығын сақтау. Мүмкіндік болса, балаларды алып, сенімді көршіге, туысқа немесе адам көп жерге шығу қажет. Полицияға 102 нөмірі арқылы, дене жарақаты немесе денсаулыққа қауіп болса, 103 арқылы хабарласуға болады. Балалар мен отбасы мәселелері жөніндегі 111 байланыс орталығы да көмек алу жолдарын түсіндіреді. Қауіпті сәтте ұзақ түсініктеме беруге тырыспай, мекенжайды, кімге қауіп төніп тұрғанын және не болып жатқанын нақты айтқан жөн.
Полиция қызметкері тұрмыстық зорлық туралы өтінішті қабылдауға міндетті. Сондықтан «қабылдамай қояды» деп қорқып немесе ұялып, көмек сұрауды кейінге қалдыруға болмайды. Жарақат болса, медициналық көмекке жүгініп, оның тіркелуін қамтамасыз ету маңызды. Қорқыту хабарламаларын, дыбыс жазбаларын, фотосуреттерді және өзге де дәлелдерді қауіпсіз жерде сақтау кейін істің мән-жайын анықтауға көмектесуі мүмкін. Бірақ дәлел жинау үшін өз өміріңізді қатерге тігуге болмайды.
Қауіп қайталануы мүмкін жағдайда алдын ала жеке қауіпсіздік жоспарын жасаған дұрыс. Жеке куәлік пен балалар құжаттарының көшірмесін, қажетті дәрілерді, қуаттағышты, аз мөлшердегі қаражатты және сенімді адамдардың телефон нөмірлерін қолжетімді, бірақ агрессорға белгісіз жерде ұстауға болады. Ортақ аккаунттар мен геолокация баптауларын тексеріп, құпиясөздерді қауіпсіз құрылғыдан ауыстыру да пайдалы. Мұндай жоспар адамды міндетті түрде үйден кетуге шақыру емес, төтенше жағдайда таңдау мүмкіндігін сақтаудың амалы.
Көрші мен туыстың әрекеті де шешуші болуы мүмкін. Жәбірленушіге «неге кетпейсің?» немесе «өзің де кінәлі шығарсың» деу оны одан әрі тұйықтайды. Оның орнына «қазір қауіпсіз жердесің бе?», «кімге хабарласамыз?», «құжаттарың мен дәрілерің қолыңда ма?» деген нақты сұрақтар қойған дұрыс. Егер айқай, көмек сұраған дауыс, соққы дыбысы естілсе немесе баланың қауіпте екені байқалса, сырттан бақылап тұру жеткіліксіз – 102-ге хабарлау қажет.
Балалар зорлықтың тікелей нысанасы болмаса да, үйдегі қорқыныш пен жанжал олардың психологиялық жағдайына әсер етеді. Сондықтан «балалар үшін шыдау» оларды қорғайтын шешім бола бермейді. Баланың қауіпсіздігі, тұрақты ұйқысы, мектепке баруы және сенімді ересек адаммен байланысы бірінші кезекте ескерілуі тиіс. Қауіп бар кезде баланы хабар тасушы немесе дауласушы тараптарды татуластырушы ретінде пайдалануға болмайды.
Учаскелік полиция қызметінің мақсаты тек оқиғадан кейін хаттама толтыру емес. Алдын алу, қауіптің қайталануын болдырмау, жәбірленушіні қолдау қызметтеріне бағыттау және отбасындағы әлсіз мүшелерді қорғау да маңызды. Қонаевта қауіпсіз қоғам құру көше тәртібінен ғана емес, әр үйдегі адамның қадір-қасиетін қорғаудан басталады.
Көмек сұрау – әлсіздік емес. Ал көмекке мұқтаж адамға сену, оны кінәламау және қауіпті жағдайды жасырмау – қоғамның жауапкершілігі. Тұрмыстық зорлыққа нөлдік төзімділік отбасыны бұзуға емес, адамның өмірі мен денсаулығын сақтауға бағытталған.
Ақылбеков Елдос Құатович, Қонаев қалалық полиция басқармасы Қоғамдық қауіпсіздік бөлімі бастығының орынбасары, полиция капитаны